Πρωτότυπος τίτλος: Werckmeister harmóniák
Αγγλικός τίτλος: Werckmeister Harmonies
Διάρκεια: 145 λεπτά
Χρώμα: Ασπρόμαυρο
Υλικό προβολής: DCP 4Κ, 1:1,85, κάδρο 1:1,66
Πλήρως ψηφιακά αποκατεστημένη κόπια, με την επίβλεψη του Μπέλα Ταρ
Γλώσσα: Ουγγρικά/Σλοβακικά
Παραγωγή: Ουγγαρία, Γερμανία, Γαλλία
Παγκόσμια πρεμιέρα: Φεστιβάλ Καννών 2000, Δεκαπενθήμερο σκηνοθετών

Σκηνοθεσία: Μπέλα Ταρ
Σενάριο: Βασισμένο στο μυθιστόρημα του Λάσλο Κράσναχορκάι «Η μελαγχολία της αντίστασης», σε κείμενα των Γκιέργκι Φεχέρ, Πέτερ Ντόμπαϊ, Γκιούρι Ντόζα Κις και σε ιδέες του Λαρς Ρούντολφ
Τελική γραφή σεναρίου: Μπέλα Ταρ και Λάσλο Κράσναχορκάι
Συν-Σκηνοθεσία / μοντάζ: Άγκνες Χράνιτσκι
Μουσική: Μίχαλι Βιγκ
Διεύθυνση φωτογραφίας: Γκάμπορ Μέντβιγκι και Γιέργκ Βίντμερ, Πατρίκ Ντε Ραντέρ, Ρομπ Τρεγκέντσα, Έμιλ Νόβακ, Έρβιν Λεντσεσμπέργκερ, Μίκλος Γκούρμπαν
Πρωταγωνιστές: Λαρς Ρούντολφ, Πέτερ Φιτς, Χάνα Σιγκούλα
Διανομή στην Ελλάδα: AMARCORD
Παγκόσμια εκμετάλλευση: LUXBOX (Γαλλία)

Σύντομη περίληψη:

Σε μια ανώνυμη πόλη της κεντρικής Ευρώπης, σε απροσδιόριστο χρόνο, καταφθάνει ένα μυστηριώδες τσίρκο με μόνες ατραξιόν το κουφάρι μιας γιγαντιαίας φάλαινας και ένα δύσμορφο πλάσμα, τον επονομαζόμενο «Πρίγκιπα». Η άφιξη του τσίρκου θα πυροδοτήσει μια έκρηξη οργής, καταστροφών και εγκλημάτων, με αυτόπτη μάρτυρα τον νεαρό αλαφροΐσκιωτο ταχυδρόμο της πόλης, Γιάνος Βάλουσκα.

Εκτεταμένη περίληψη:

Ο νεαρός, αφελής κι αλαφροΐσκιωτος ταχυδρόμος Γιάνος Βάλουσκα, περιδιαβαίνει κάθε βράδυ τους δρόμους μιας παγωμένης, παρηκμασμένης κεντροευρωπαϊκής πόλης ενώ παράλληλα φροντίζει τον ηλικιωμένο μουσικολόγο Γκιούρι. Η άφιξη ενός κακόφημου, μυστηριώδους τσίρκου με μόνες ατραξιόν το κουφάρι μιας γιγαντιαίας φάλαινας (που εντυπωσιάζει τον Βάλουσκα) και ένα δύσμορφο πλάσμα, τον επονομαζόμενο «Πρίγκιπα» που διακηρύσσει την καταστροφή της ισχύουσας τάξης πραγμάτων, οδηγεί τους ήδη ανήσυχους και δυσαρεστημένους κατοίκους σε μια έκρηξη οργής, συνοδευόμενη από τυφλές καταστροφές και εγκληματικές βιαιοπραγίες. Η πρώην σύζυγος του Γκιούρι, η φιλόδοξη και πανούργα Τούντε, καταφθάνει μαζί με τον μιλιταριστή και μέθυσο αρχηγό της Αστυνομίας, οργανώνοντας το κίνημα «Καθαρή πόλη», το οποίο καταλαμβάνει την εξουσία και εγκαθιδρύει μια ακόμα πιο αυταρχική διοίκηση. Ο Βάλουσκα, αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων, θα χρεωθεί όλες τις ανομίες που έχουν  διαπραχθεί.

Κριτικές-Σχόλια για την ταινία

Τζιμ Τζάρμους

Οι Αρμονίες Βερκμάιστερ είναι μια συγκλονιστική εμπειρία. Μας θυμίζει (όπως κι  όλα του τα έργα) την εξαιρετική δυναμική του αφηγηματικού σινεμά που τόσο συχνά κρύβεται πίσω από προβλέψιμες συνθήκες και φόρμες. Υπάρχει μια αληθινά υπνωτική επίδραση του ρυθμού και των εικόνων του φιλμ και δεν μπορώ να σβήσω απ’ το μυαλό μου τη σκηνή όπου ο πρωταγωνιστής παρατηρεί από πολύ κοντά τη ρυτιδιασμένη επιφάνεια μιας νεκρής φάλαινας μέσα σε ένα μισοσκότεινο βαγόνι. Οι «Αρμονίες Βερκμάιστερ» λειτουργούν σε πολλά διαφορετικά επίπεδα, την  ανάλυση των οποίων θα προτιμούσα να αφήσω σε κάποιο άλλο πολύ πιο αναλυτικό μυαλό από το δικό μου, αλλά σε κάθε περίπτωση αυτή η δουλειά του Ταρ είναι μια ασυνήθιστη, ονειρική και οπωσδήποτε προτεινόμενη κινηματογραφική εμπειρία.

Νάιτζελ Άντριους – Financial Times

Περί τίνος πρόκειται; Δεν έχω ιδέα, εκτός από το ότι πραγματεύεται τη Δημιουργία, την Αποκάλυψη, την τερατώδη εξουσία, την αρμονία και τη δυσαρμονία (και το πώς η δεύτερη προκύπτει πολύ εύκολα από την πρώτη). Μοιάζει ακόμα με την εμπνευσμένη μελαγχολία του Ντέιβιντ Λιντς, του Βέρνερ Χέρτσογκ, του Φραντς Κάφκα αλλά και του Χέρμαν Μέλβιλ, και θα την ξανάβλεπα οποιαδήποτε στιγμή.

Ντέρεκ Έλεϊ – Variety

Εκπληκτικό. Ένας από τους ελάχιστους οραματικούς σκηνοθέτες του πλανήτη.

Τζόναθαν Χόμπερμαν – The Village Voice

Ηδονική μονοχρωμία, αναμφισβήτητη ομορφιά. Αριστοτεχνική δημιουργία.

Τζόναθαν Ρόμνεϊ – Film Comment

Μια νέα πρόταση για το σινεμά. Το πρώτο πραγματικά γοτθικό έργο του Ταρ. Ασύλληπτο, πέρα απ’ αυτόν τον κόσμο.

Ντέιβιντ Κοξ – ID Magazine

Μεγάλο, απαισιόδοξο και υπέροχο. Επικό.
Ο θεατής μένει άναυδος, κανείς δεν μένει αμέτοχος.
Εκπληκτικό, μνημειώδες.  
Δεν υπάρχει σύγχρονο αντίστοιχό του.
Τα οράματα του Μπέλα Ταρ σου κόβουν την ανάσα.

Γκας Βαν Σαντ

Ένας εντελώς νέος κινηματογράφος που ξεκινάει πάλι από την αρχή, ένα χαμένο Rosebud, μια από τις πολλές κατευθύνσεις που μπορούσε να πάρει το σινεμά πριν μας πάρει η κάτω βόλτα. Ο Ταρ είναι ένας από τους ελάχιστους γνήσιους οραματιστές του κινηματογράφου.

Η ταινία

Οι «Αρμονίες Βερκμάιστερ» είναι η καταλληλότερη ταινία για να εισέλθει κανείς στο κινηματογραφικόποιητικό σύμπαν του Μπέλα Ταρ (και της δημιουργικής του ομάδας). Ο Ταρ, γνωρίζοντας πως το επόμενο κινηματογραφικό του σχέδιο θα ήταν αυτό, το δεύτερο κεφάλαιο του μυθιστορήματος του Κράσναχόρκαϊ «Η μελαγχολία της αντίστασης», δεν ξεκινούσε την παραγωγή μέχρι να βρει τον κατάλληλο «Βάλουσκα». Τον βρήκε στο πρόσωπο του Λαρς Ρούντολφ, που τον συνάντησε τυχαία στο Βερολίνο, και μόνον τότε η παραγωγή μπήκε σε κίνηση.

Όπως πάντα ο Ταρ μας εισάγει σε έναν αδιευκρίνιστο τόπο και χρόνο, σε μια κοινωνία σε κατάσταση διαρκούς παρακμής, όπου η κάθε αλλαγή οδηγεί σε έναν νέο κύκλο ψεμάτων, φθοράς, ελπίδας, και τελικά διάψευσής της, η νέα τάξη πραγμάτων καταλήγει πιο δυσβάστακτη από την προηγούμενη, μέχρι να ανοίξει ο νέος κύκλος.

Το 2000 αυτό το σκοτεινό όραμα έμοιαζε σαν μια παραβολή για την πτώση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού, σήμερα αποτελεί ξεκάθαρα μια ζοφερή προφητεία για το αναπόδραστο της εντροπικής διαχρονικής κι ατέρμονης κατάπτωσης των ανθρώπινων ιεραρχιών. Ο Ταρ βλέπει όπως πάντα τον κόσμο «από κάτω», από την πλευρά των πιο αδύναμων, των πιο φτωχών, των πιο απελπισμένων, των αφελών θυμάτων που γίνονται ευκαιριακά θύτες, που ξεγελιούνται από ψεύτικους προφήτες, που επενδύουν σε κούφια «μεγάλα λόγια». Έτσι γινόταν πάντα, έτσι θα γίνεται πάντα. Η δύναμη της ποιητικής του Ταρ είναι η ίδια η κινηματογραφική Τέχνη και η πρακτική του. Σε 39 μόλις πλάνα, εκ των οποίων και τρία εμβληματικά στην ιστορία του σινεμά (τα οποία απαίτησαν αλλαγές ΕΠΤΑ διευθυντών φωτογραφίας), με τη συνδρομή της μουσικής του Μίχαλι Βιγκ, της πιο όμορφης από όσες έχει γράψει για τις ταινίες του Ταρ. Με περίτεχνες χορογραφημένες κινήσεις κάμερας και σωμάτων, με την ένταση να κορυφώνεται μέσω ενός μαγικά αυξανόμενου εσωτερικού ρυθμού, ο Ταρ κατορθώνει να «βγάζει» μια σκοτεινή ομορφιά που στοιχειώνει κι εγκλωβίζει τον θεατή, τον κάνει ουσιαστικά συμμέτοχο στον βιωμένο και φιλμικό χρόνου και της κίνησης μέσα στην εικόνα. Στο τέλος, όπως πάντα αινιγματικό, μέσα από τον τρόμο και το δέος, συνειδητοποιούμε την αιώνια συμπαντική αρμονία να μας υπερβαίνεις, σκληρή, αδυσώπητη, μοναδική, και νιώθουμε τελικά πιο δυνατοί καθώς αισθανόμαστε την άρρητη αλήθεια της ανθρώπινης υπόστασης, την υποχρέωση να συνεχίσουμε να ζούμε, να βλέπουμε και να νιώθουμε, ό,τι κι αν συμβεί.

Μα ποιος ήταν αυτός ο Βερκμάιστερ;

Ο Αντρέας Βερκμάιστερ, οργανοπαίκτης, συνθέτης και (κυρίως) θεωρητικός, ήταν αυτός που εισήγαγε την ιδέα του «καλώς συγκερασμένου κλειδοκύμβαλου» στον Μπαχ, μετά από εξαντλητικές (και) μαθηματικές μελέτες στα Πυθαγόρεια συστήματα. Σε γενικές γραμμές, τροποποίησε τον χορδισμό των πληκτροφόρων οργάνων, αλλάζοντας τις συχνότητες στις οποίες χορδίζονταν οι νότες, έτσι ώστε όλες οι τονικότητες να μπορούν  να χρησιμοποιηθούν.

Μπέλα Ταρ

Γεννήθηκε στο Πετς της Ουγγαρίας, το 1955, από πατέρα σκηνογράφο του θεάτρου και μητέρα υποβολέα και αμπιγιέζ. Στην τελευταία τάξη του Γυμνασίου γύρισε ένα ερασιτεχνικό φιλμ για κάποιους άνεργους τσιγγάνους που ζητούσαν άδεια να πάνε στην Αυστρία για να βρουν δουλειά. Οι προβολές που διοργάνωσε του στοίχισαν τον καθολικό αποκλεισμό από όλες τις ανώτερες κι ανώτατες σχολές, κι έτσι δεν μπόρεσε ποτέ να σπουδάσει στη Φιλοσοφική όπως επιθυμούσε. Έπιασε για λίγο δουλειά στην ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη, αλλά δεν άντεξε τη βαριά χειρωνακτική εργασία. Άρχισε να δουλεύει βοηθός σε ταινίες νέων Μαγυάρων σκηνοθετών. Το 1978, γύρισε την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους και κέρδισε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Μανχάιμ. Το καθεστώς υποχρεώθηκε να του επιτρέψει τυπικές σπουδές στην Ακαδημία κινηματογράφου. Συνέχισε να γυρίζει ταινίες ντοκουφίξιον κοινωνικού ρεαλισμού, στο στυλ του Κασσαβέτη. Στην πορεία συνδέθηκε με την μοντέζ Άγκνες Χράνιτσκι (σύντροφό του ως το τέλος) και τον αντεργκράουντ μουσικό Μίχαλι Βιγκ, μαζί με τον Ταρ συνέθεσαν μια μόνιμη, σταθερή δημιουργική ομάδα. Το 1985 γνώρισε και συνδέθηκε φιλικά με τον τότε νεαρό συγγραφέα Λάσλο Κράσναχορκάι που προστέθηκε στη δημιουργική ομάδα. Από τότε, μεταβάλλει διακριτά το αφηγηματικό του στυλ και γυρίζει μια σειρά από σκοτεινές, πάντα ασπρόμαυρες αινιγματικές και γοητευτικές ταινίες που τον φέρνουν στην εμπροσθοφυλακή της μοντερνίστικης κινηματογραφικής πρωτοπορίας. Με το διάρκειας 7,5 ωρών «Σαταντάνγκο», το 1994, γίνεται ευρύτερα γνωστός και αποκτά πιστούς πασίγνωστους οπαδούς, όπως η Σούζαν Σόνταγκ, ο Τζιμ Τζάρμους και ο Γκας Βαν Σαντ. Θα ακολουθήσουν οι «Αρμονίες Βερκμάιστερ» και ο «Άνθρωπος από το Λονδίνο», με τον Ταρ να εξελίσσει το αποκλειστικά προσωπικό του στυλ και τη φιλοσοφία του για την ανθρώπινη κατάσταση. Το 2007, στο ζενίθ της καριέρας του, δηλώνει ότι θα γυρίσει μια τελευταία ταινία και μετά θα αποσυρθεί. Πράγματι, το «Άλογο του Τορίνο» το 2011, θα είναι το κύκνειο κινηματογραφικό άσμα του και θα ολοκληρώσει το όραμά του για έναν κόσμο που μονίμως καταρρέει. Από τότε, επικεντρώνεται στη σχολή που οργανώνει στο Σεράγεβο και στην υποστήριξη νέων σκηνοθετών από όλο τον κόσμο. Ο θάνατός του στις αρχές του 2026, στέρησε από τη σύγχρονη Τέχνη, μια από τις πιο ασυμβίβαστες, καινοτόμες, πρωτοποριακές και αυθεντικές φωνές της, τον τελευταίο μεγάλο μοντερνιστή κινηματογραφιστή.